Νέο mRNA εμβόλιο κατά του HIV καταστρέφει τον ιό στη ρίζα του και ανοίγει το δρόμο για θεραπείες

Μια πειραματική θεραπεία για τον HIV κατάφερε να ενεργοποιήσει μια ισχυρή ανοσολογική απόκριση σε δοκιμές με ανθρώπους. Αν και η μελέτη που δημοσιεύεται στο Science Translational Medicine ήταν μικρή και σε αρχικό στάδιο, τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, αφού η πλειονότητα των συμμετεχόντων ανέπτυξε αντισώματα που μπορούν να εξουδετερώσουν τον ιό.

Ελπιδοφόρα ποσοστά ανοσολογικής αντίδρασης

Αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη προσέγγιση ξεχωριστή είναι η τροποποίηση της μορφής του ιού που ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα. Αντί να προγραμματίσουν τα κύτταρα να παράγουν μια ελεύθερη μορφή της πρωτεΐνης του HIV, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια μορφή που μιμείται πιο πιστά το πώς παρουσιάζεται ο ιός στον οργανισμό. Η αλλαγή αυτή φαίνεται να είναι καθοριστική: το 80% των συμμετεχόντων που έλαβαν αυτή την εκδοχή παρήγαγαν υψηλές ποσότητες αντισωμάτων, έναντι μόλις 4% όσων έλαβαν την παραδοσιακή μορφή.

Όπως διαβάζουμε στο ZME Science, ο HIV αποτελεί έναν από τους πιο δύσκολους στόχους για τους ερευνητές. Η εξωτερική του επιφάνεια είναι  καλυμμένη με σάκχαρα που τον προστατεύουν από τα αντισώματα, ενώ μεταλλάσσεται συνεχώς «ξεγελώντας» το ανοσοποιητικό. Οι προηγούμενες προσπάθειες για εμβόλια επικεντρώνονταν κυρίως στις πρωτεΐνες της εξωτερικής επιφάνειας και όχι τις «ζωτικές» περιοχές του ιού. 

Η νέα στρατηγική στηρίζεται σε δουλειά ερευνητών από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Scripps Research (της Καλιφόρνια) και τη φαρμακευτική εταιρεία Moderna. Σκοπός είναι να «εκπαιδεύσουν» το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει τις πιο ευάλωτες επιφάνειες του HIV. Έτσι, αντί για γενικά αντισώματα, προκύπτουν πιο στοχευμένα και αποτελεσματικά. 

Η κλινική μελέτη συμπεριέλαβε 108 υγιείς εθελοντές, ηλικίας 18 έως 55 ετών. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε ομάδες και έλαβαν έναν από τρεις διαφορετικούς τύπους εμβολίου mRNA: τη συμβατική μορφή, τη μορφή που είναι δεσμευμένη στην επιφάνεια ή μια παραλλαγή της τελευταίας με επιπλέον τροποποίηση. Όλοι έλαβαν τρεις δόσεις μέσα σε έξι μήνες, σε χαμηλή ή υψηλή δόση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η καινοτόμος προσέγγιση είχε σαφώς ισχυρότερη επίδραση στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού.

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι η αντίδραση του ανοσοποιητικού δεν περιοριζόταν μόνο στα αντισώματα. Οι συμμετέχοντες ανέπτυξαν και «μνήμη» μέσω Β-λεμφοκυττάρων, αλλά και Τ-λεμφοκυττάρων που ενεργοποιούνται κατά των μολυσμένων κυττάρων. Το εμβόλιο, δηλαδή, δεν ενεργοποίησε μόνο μία πτυχή του ανοσοποιητικού, αλλά κινητοποίησε πολλαπλούς μηχανισμούς.

Ωστόσο, υπάρχουν και περιορισμοί. Τα παραγόμενα αντισώματα αναγνωρίζουν το συγκεκριμένο στέλεχος του HIV που περιέχει το εμβόλιο, όχι τα υπόλοιπα δεκάδες που κυκλοφορούν στη φύση. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η δημιουργία αντισωμάτων ικανών να αντιμετωπίζουν πολλά στελέχη.

Αντιμέτωποι με προκλήσεις και παρενέργειες

Παρά τις επιτυχίες, δεν έλειψαν και οι ανεπιθύμητες ενέργειες. Περίπου 6,5% των συμμετεχόντων εμφάνισαν εξανθήματα, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έγιναν χρόνια. Το παράξενο είναι ότι αυτό παρατηρήθηκε ανεξάρτητα από το είδος ή τη δόση του εμβολίου, και είναι κάτι που δεν έχει εμφανιστεί σε άλλα mRNA εμβόλια. Προσπαθώντας ακόμη να καταλάβουν γιατί συμβαίνει αυτό, οι επιστήμονες σκοπεύουν να δοκιμάσουν χαμηλότερες δόσεις σε επόμενες μελέτες.

Παρότι θα χρειαστούν χρόνια μέχρι την κυκλοφορία ενός εμβολίου, η συγκεκριμένη μελέτη θεωρείται σταθμός. Είναι η πρώτη φορά που ένα mRNA εμβόλιο κατά του HIV καταφέρνει να προκαλέσει τόσο υψηλό ποσοστό ανοσολογικής απόκρισης. Η ευελιξία της τεχνολογίας mRNA επιτρέπει ταχύτατο σχεδιασμό νέων συνδυασμών, κάτι που μπορεί να επιταχύνει την επίπονη διαδικασία ανάπτυξης ενός τελικού, καθολικά προστατευτικού εμβολίου.